Beint frá Býli | Félag heimavinnsluaðila

Matvörur smáframleiðenda oft vanmerktar.

Á síðustu mánuðum hafa sprottið upp litlar framleiðslueiningar matvæla, hringinn í kringum landið.  Matvælavinnslur þessar hafa það sameiginlegt að aðstandendur þeirra eru oftast nær  nýliðar í framleiðslu matvæla sem ætluð er  til sölu til veitingahúsa eða almennings.  Þeir aðilar sem  hafa ákveðið að fara í þessa smáframleiðslu matvæla koma úr ýmsum starfsstéttum, þó má segja, að þar eru bændur fjölmennastir, enn sem komið er.  Oftast nær er þessi  iðja hugsuð sem aukabúgrein, skemmtileg viðbót og til stuðnings við starfssemi sem fyrir er á býlinu s.s. ferðaþjónustu. 

Hér á landi er regluverkið þannig að sú matvælavinnsla sem fær leyfi viðkomandi heilbrigðisyfirvalda til starfsseminnar, getur sent og selt sínar afurðir í hvaða verslun eða veitingastað sem er, óháð staðsetningu á landinu.  Leyfi heilbrigðisyfirvalda snýr að mestu leyti að aðbúnaði þessara staða, en tekur ekki tillit til þekkingar viðkomandi framleiðsluaðila á framleiðsluferlinu sjálfu eða framkvæmdinni nema þeirri sem snýr að hollustu og heilbrigði matarins. Hafi viðkomandi matvælaiðja uppfyllt öll skilyrði til rekstursins hvað varðar húsnæði, umhverfi, tæki og tól ásamt þrifaáætlunum þá er leyfið auðfengið.  Það er síðan hlutverk eftirlitsaðila á þeim stað sem varan er á boðstólum að fylgjast með að varan uppfylli öll skilyrði reglugerðar um hollustu og heilbrigði. 

Við hjá Matís höfum rekið okkur á það að á markaði eru vörur frá þessum smáframleiðendum oftar en ekki vanmerktar.  Um merkingar matvæla gildir reglugerð nr. 503/2005.   Oftast má það skrifast á vankunnáttu framleiðenda og eins hitt að reglugerðin er ekki tekin nógu alvarlega, en gagnvart neytendum eru þetta mjög mikilvægar upplýsingar.  Á það má benda að sé merkingum ábótavant á sölustað þá flyst ábyrgðin yfir á þann sem selur vöruna.  Áður en til vandræða kemur varðandi sölu þessara afurða, þykir okkur rétt að koma eftirfarandi leiðbeiningum  á framfæri. Reglugerðin nær til allra þátta merkinga á matvælum en það sem er skylt er að setja á umbúðir þessara vara sem algengastar eru á markaði hér, er eftirfarandi.

1. Vöruheiti
2. Innihaldslýsing
3. Magn tiltekinna innihaldsefna eða flokka innihaldsefna  
4. Nettóþyngd þegar um er að ræða matvæli í neytendaumbúðum
5. Geymsluskilyrði
6. Geymsluþol
7. Heiti eða fyrirtækjaheiti og heimilisfang framleiðanda, pökkunaraðila eða seljanda. Heimilisfang skal gefið upp sem bær, borg eða hérað en auk þess er heimilt að skrá götuheiti, húsnúmer og/eða símanúmer.
8. Notkunarleiðbeiningar ef ekki er unnt að nýta matvælin á réttan hátt án slíkra leiðbeininga
9.  Á umbúðum kjötvöru þarf alltaf að merkja næringargildi þar sem tilgreind er orka, magn orkuefna og natríum.  Þetta gildir þó ekki um hreinar kjötvörur né kjöt með beini.  Og á umbúðum fyrir hakk og hamborgara skal tilgreina magn fitu.

Auk þess er að sjálfsögðu skylt að merkja verð vörunnar, bæði einingarverðið og mælieiningarverðið þ.e. verð pr. kíló eða lítra.  Það má segja að framkvæmd flestra þessara þátta ætti ekki að vefjast fyrir framleiðendum en sjálfsagt er að skoða nokkra þeirra sem við höfum tekið eftir að eru ekki alltaf eftir bókinni.

Vöruheiti  Í reglugerð segir m.a. : Matvæli skulu bera það vöruheiti sem mælt er fyrir um í þeim reglum sem gilda um viðkomandi vörutegund. Vanti slíkt heiti er notast við hefðbundið heiti eða lýsingu á vörunni eða notkun hennar, sem er nógu nákvæm til að kaupandinn fái rétta hugmynd um eðli vörunnar, og til að unnt sé að greina hana frá öðrum sambærilegum matvælum sem hún gæti verið tekin í misgripum fyrir.  Á kartöfluumbúðum skal tegundarheiti koma skýrt fram.  Í vöruheiti eða í tengslum við það, skulu koma fram upplýsingar um ástand eða hvaða meðhöndlun matvæli hafa fengið, svo sem möluð, frostþurrkuð, hraðfryst, þykkt, reykt, í öllum þeim tilvikum þar sem skortur á slíkum upplýsingum gæti villt um fyrir kaupandanum.

Innihaldslýsingskal birt á eftir orðinu „Innihald“ eða „Innihaldslýsing“ og skal hún veita greinargóðar upplýsingar um samsetningu vörunnar.  Öll innihaldsefni skal tilgreina eftir minnkandi magni eins og þau eru notuð við framleiðslu vörunnar.

Innihaldslýsing er óþörf þegar um er að ræða ferska ávexti og grænmeti, þar með taldar kartöflur, sem hvorki hafa verið flysjaðar, sneiddar né meðhöndlaðar á annan sambærilegan hátt ost, smjör, gerjaða mjólk og rjóma, að því tilskildu að engum innihaldsefnum hafi verið bætt í öðrum en mjólkurvörum, ensímum og örverustofnum, sem nauðsynlegir eru vegna framleiðslu, eða salti sem nauðsynlegt er til framleiðslu osta annarra en ferskra eða bræddra osta.  Vörur úr einu hráefni þar sem vöruheitið er það sama og heitið á hráefninu eða er lýsandi fyrir hráefnið eru undanþegnar kvöð um innihaldslýsingu.

Magn tiltekinna innihaldsefna eða flokka innihaldsefna Um þennan lið gilda nokkrar reglur um notkun sérheita samkvæmt reglugerðinni og einnig bragðefni.  Einnig að   Innihaldsefni skulu bera sitt sérheiti í samræmi við það sem lýst er í reglugerðinni. 

Geymsluþol Matvæli, að undanskildum Ferskum ávöxtum og grænmeti, þar með taldar kartöflur sem ekki hafa verið flysjaðar, sneiddar eða meðhöndlaðar með öðrum hætti, skal merkja með „best fyrir“ eða „best fyrir lok“. Kælivörur sem hafa fimm daga geymsluþol eða skemmra skal þó merkja með „síðasti neysludagur“. Allar kælivörur sem hafa þriggja mánaða geymsluþol eða skemmra, skal jafnframt merkja með „pökkunardagur“. Orðunum skal fylgja annaðhvort sjálf dagsetningin eða tilvísun í það hvar dagsetningin kemur fram.
Dagsetning skal tilgreind sem dagur, mánuður og ár, en eftirfarandi frávik eru heimil

Óheimilt er að gera breytingu á merkingu geymsluskilyrða og geymsluþols á umbúðum matvæla, það þýðir að ekki má frysta matvæli, sem merkt hafa verið „kælivara“  þegar líður að lokum geymslutímans.  Ákvörðun um geymsluþol er alfarið í höndum framleiðenda og ber hann ábyrgð á geymsluþolsmerkingu hennar. Við ákvörðun geymsluþols skal tekið tillit til eðlis vörunnar, flutnings-, dreifingar- og geymsluskilyrða.

Og að lokum, séu einhver líkindi til að varan innihaldi ofnæmis- eða óþolsvalda verður slíkt að koma fram á umbúðum, þessi efni eru egg, fiskur og fiskafurðir, hnetur hverju nafni sem þær nefnast, korn sem inniheldur glúten, krabbadýr, mjólk og mjólkurafurðir, sellerí, sesamfræ, sinnep, soyjabaunir og afurðir úr þeim og að lokum brennisteinstvíoxíð og súlfíð ef magn þess fer yfir 10 mg/kg eða 10mg/l, gefið upp sem SO₂.

Matís